Nienawiść do dzieci z ADHD może objawiać się na wiele subtelnych i oczywistych sposobów. Nie zawsze brzmi to wprost, często zewnętrznie wydaje się niewinnymi wyrażeniami, które trudno od razu rozpoznać:
— „Nic takiego nie powiedziałem” — odpowiedź hejtera na uwagę. Co można powiedzieć, wnioski może wyciągnąć tylko ekspertyza językowa, uwzględniając wszystkie towarzyszące konotacje i badając relacje w grupie.
Podobne wypowiedzi mogą prowokować stereotypy, zastraszenie, a nawet traumę emocjonalną zarówno u dzieci, jak i dorosłych.
Oto kilka przykładów wyrażeń i słów, które mogą być używane i które świadczą o ukrytej nienawiści lub uprzedzeniach:
- Degradacja:
— „Cóż, on po prostu jest trochę dziwny” — takie wyrażenie niejawnie sugeruje, że osobę z góry stawia się w pozycji outsidera, z którym niemożliwe jest równoprawne komunikowanie się.— „Szczególnie uzdolniony” — jawna ironia, wskazująca na niski poziom inteligencji i parodiująca humanitarny stosunek do dzieci.— „To jest skok” — nie mając możliwości obrażenia, czyny łączone są z przejściowymi stanami psychicznymi, charakterystycznymi dla chorych ludzi. W rzeczywistości takie wyrażenia kształtują tożsamość. - Dyskryminacja:
Nauczyciele, na podstawie swoich daleko idących wniosków, często dyskryminują dzieci z ADHD w odniesieniu do ich zdolności:
— „On nigdy nie będzie taki jak wszyscy” — typowa szkolna formuła, umniejszająca potencjał rozwoju dziecka.
— „Ona nie będzie mogła się tym zajmować, nie ma zdolności” — ograniczenie oparte na uprzedzeniach. Znane są liczne takie pseudo-przewidywania w historii geniuszy, którzy walczyli o swoje prawo do realizacji pasji. - Pod maską moralności:
— „Niegrzeczne dziecko” — tę frazę słyszało każde dziecko z ADHD. Jest to zdanie skierowane bardziej do rodziców, którzy nie potrafili wychować. W rzeczywistości obelgi dotyczące bliskich jeszcze bardziej ranią i obrażają dziecko, zadając mu traumę. Praktyka używania wulgaryzmów jako narzędzia obrażania opiera się właśnie na takim bolesnym odbiorze. - Porównania:
— „Petrow! Nie bądź podobny do Malewicza!” — ten cios sugeruje, że Malewicz jest wzorem negatywnej skali zachowania. Kształtuje w grupie trwałe negatywne nastawienie i odcina rozwój dziecka w przypadku niepowodzeń w nauce lub komunikacji.— „Zachowujesz się jak idiota” — takie słowa mogą zranić samoocenę dziecka i dotknąć jego wewnętrznego świata. - Żarty i kpiny:
— „To żart, ale jest w nim aluzja” — usprawiedliwienie swojego nieodpowiedniego słowa, związane z zaburzeniami, w żartobliwym kontekście niesie ze sobą upokorzenie.
— „O, znowu swoje” — podkreśla stereotypy dotyczące przewidywalności zachowania. - Izolacja i wykluczenie:
— „Nie graj z nim, on jest nienormalny” — forma wykluczenia z grupy, prowadząca do zniszczenia relacji społecznych.
— „Nie zwracaj na niego uwagi” — zawęża krąg znajomych.
Szczególnie ważne jest zrozumienie, że dręczenie dzieci z ADHD zaczyna się od dorosłych, którzy stają się wzorami do naśladowania. Dorośli i nauczyciele nie doceniają zdolności dzieci neuroatypowych lub wyrażają wątpliwości co do ich możliwości, a dzieci szybko to dostrzegają i przejmują. Może to przejawiać się nie tylko w słowach, ale także w formie spojrzeń, interpretacji zachowań i negatywnej oceny, rozprzestrzeniającej się z prędkością wirusowego wideo.
Podsumowując, słowa i wyrażenia używane w komunikacji mają ogromny wpływ na psychiczne samopoczucie, samoocenę i socjalizację dzieci z ADHD. Przezwyciężenie takich uprzedzeń wymaga świadomości, wzbogacenia języka oraz aktywnego używania wyrażeń wsparcia, zrozumienia i akceptacji.
Komunikacja, przesiąknięta zrozumieniem i współczuciem, tworzy atmosferę, w której wszystkie dzieci mogą czuć się wartościowe i zauważane.
Instytut Psychologii UAM — amu.edu.pl
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę — organizacja zajmująca się ochroną praw dzieci i zapobieganiem przemocy. fdds.pl
Child Mind Institute — niezależna organizacja zajmująca się kwestiami zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży, w tym ADHD.
